Sa limba un’identidade in movimentu – Die de sa Limba Mama

 “Ogni limba est unu cuntzetu integrale de su mundu, no unu bestire chi andet bene a ogni chistione”.
(Cartulàrios dae sa presone; 1930, A. Gramsci)

 

Su 21 freàrgiu 2022, comente a cad’annu dae su 1999, in totu su mundu si festat sa Die internatzionale de sa Limba Mama. Una voluntade de s’UNESCO [1] chi tenet comente a obietivu su de difùndere e promòvere una cultura de inclusione, intregrare sas culturas diferentes e sas culturas linguìsticas diferentes; tenet sa punna de dare importàntzia a sas culturas de orìgine pro mèdiu de sa valorizatzione de sa limba materna.

Sas limbas originàrias sunt patrimònios fortes e profundos meda chi s’arreighinant a unu fundamentu chi est sa richesa e s’oportunidade pro sos òmines e sas fèminas, agiuare s’integratzione, su reconnoschimentu e su respetu  intre de sos indivìduos. Sos muros e sas difidèntzias, a bortas s’òdiu, naschent e pigant in ue pro cumorèndere sa diversidade non s’oferint trastos, istrumetos adeguados, e custu praghet a tzertos sistemas polìticos, econòmicos chi mirant a su controllu de sas persones allumende sa timoria e dudosidade.

Sos cambiamentos repentes, de cale sas sotziedades sunt rugradas, las rendent semper prus cumplessas e pro custa cumplessidade si tenet netzessidade de abbistesa, abertas, creativas, capatzas de bisione e fantasia. Trastos e caràteres chi sunt de sas culturas clàssicas e chi tenent comente a caraterìstica su de mòvere a unu pensu lìberu e autònomu. Cando sa cumplessidade no est cumpresa in s’istrutura sua e in s’ evolutzione sua, issa si podet abèrrere a su pregiudìtziu, a sa timoria, pro sos àetros òmines a chi est diversu o istàngiu.

Custu s’avèriguat cando sos Istados sunt apentados pro sa netzessidade de sa crèschida econòmica, mancari detzidende de non gastare dinari pro sa cultura e formatzione o in sa chirca, in s’arte e in istùdios umanìsticos tentos in pagu cunsideru pro sa crèschida econòmica ca si preferit gastare su dinari in s’achirimentu de abilidades tècnicas e sa connoschèntzia pràtico-sientìficas.
Custu paradigma, culturale e econòmicu, podet giughere a minimare sa capatzidade de cumprensione de sas istruturas cumplessas de sa realidade.

In sa realidade atuale s’investimentu in cultura est sa scummissa prus significativa chi una sotziedade, orientada a unu  benidore integradu e multiculturale non podet mancare de persighire, ca petzi cun sas abilidades pràtico-sientìficas, non si resessent a lèghere sos eventos de su tempus cuntemporàneu, a los cumprèndere. Màssimu pro sa formatzione in s’iscola, de sos indivìduos orientada a sa cumprensione de sa realidade pro sa cumplessidade sua chi fatu fatu s’ismanniat.

Intro custu cuadru s’insertant sas manifestatziones chi mirant a promòvere sa sensibilizatzione de sos deretos umanos[2] pro su respetu de sa libertade e de sa spetzifidade intre de sas culturas  chi sa Cultura e sa Tziviltade faghent manna. Intre sos deretos umanos bi sunt, sena duda, finas sos deretos linguìsticos[3], ca sas limbas rapresentant su logu de raighinamentu culturale àrghine-pinna contra a  sas discriminatziones e mèdiu seguru pro sa cumprensione de su mundu e de sos cambiamentos suos; sas limbas faeddadas tenent sa fortuna de si raighinare in su fundu de sa cultura e nde costituint richesa profunda e aberta, cara a sa diversidade.

Su raportu intre limba e identidade definit sos tretos distintivos de una cultura ca s’identidade de unu pòpulu est ligada in modu strintu a sa limba sua; mègius a sa limba faeddada sua.
Una limba est una richesa de balores culturales e puntos de annotu diferentes, ladinas pro sos trastos lessicales, sas règulas gramaticales e sintàticas. Sa limba est su logu chi de primore rapresentat sa bia pro cumprèndere su mundu e sas diversas bisiones suas; sa valorizatzione de sos patrimonios linguìsticos rapresentat una bia cuncreta e semper presente pro cumprèndere finas sas cumplessidades de su mundu chi mudat.

Sa limba, comente a trastu identitàriu, si movet semper, si modìficat, si curreget e s’afortigat gràtzias a s’annoamentu costituidu dae sos prèstidos linguìsticos in intrada e in essida.
In custu sentidu sa limba est una identidade abbosa  ca est in movimentu e s’arrichit gràtzias a sas contaminatziones, creschet su patrimòniu suo de cumprensione cara a su diferente.

A traessu de sa limba faghet a cumprèndere su ligàmine cun s’identidade culturale de unu pòpulu e pro tènnere custa prospetiva, custa bisione, si devent cunsiderare sa limba e sa cultura linguìstica in totu sos ligàmines cun una riflessione metalinguìstica chi meledet su raportu intre limba e identidade, chi cunsentat de costruire su possessu linguìsticu, ligadu a s’àmbitu culturale e afetivu de sa limba. Ocasione pro cumprèndere su funtzionamentu de sa limba partende dae s’istrutura sua ultre a sa comunicatzione.

 

“Sas limbas non cunsentint faeddare ebbia pro iscrìere o rapresentare, bene ultres s’iscumparta fìsica nostra, s’istòria nostra, ma nde prena. Totu sos filòlogos, o totu sas persones chi tenent curiosidades pro sas limbas, ischint chi in sas limbas si remunint siddados chi contant s’evolutzione de sas sotziedades e sas aventuras de sos indivìduos. Sas espressiones idiomàticas, sas paràulas cumpostas tenent unu passadu chi ponet in iscena pessonàgios veros; s’istòria de sas paràulas rifletet cuddas de sas ideas. Si sas sotziedades non morint no est petzi gràtzias a sos istòricos e a sos narradores ufitziles, ma finas gràtzias a su fatu chi possedint sas limbas, e de sas limbas sunt contadas”.

Hagege. Halte a la mort de langues, 14

 

 

[1]DACCA –in s’Universidade de Dacca, a su mesunote de su 21 de freàrgiu at acollidu esponentes de su mundu de sas istitutziones, de sa polìtica e de sa sotziedade tzivile pro pònnere frores a su Shahid Minare. Custu monumentu natzionale est istadu pesadu in ammentu de cuddos istudiantes chi in su 1952 aiant pèrdidu sa vida in sas protestas organizadas pro rivendicare su reconnoschimentu de sa limba bengalesa a banda de su Pakistàn. Cuddos giòvanos aparteniant a su Bhasha Andolon, su Movimentu de su limguàgiu: in cuddos annos su Bangladèsh fiat una regione de su Pakistàn, e a su guvernu de Islamabad, a traessu de su reconnoschimentu de sa limba bengalesa, difatis si pediat sa fine de sa polìtica de discriminatzione  in sos cunfrontos de una minoria, cudda bangla, chi contaiat in prus de 100 milliones de persones. (Unesco)

[2] Decraratzione Universale de sos Deretos Umanos. Assèmblea Generale de sas Natziones Unidas;10 nadale 1948

[3] Decraratzione universale de deretos linguìsticos, riunidas a Bartzellona, Ispagna, de su 6 a su 9 làmpadas 1996